Jesteśmy w kontakcie. Cały czas, ze wszystkimi, z dowolnego miejsca. Potrafimy wysłać zdjęcie obiadu na drugi koniec świata, zanim ostygnie zupa. Gorzej z zauważeniem, że człowiek po drugiej stronie stołu od kilku minut próbuje coś powiedzieć.
Łączność działa znakomicie. Obecność ma chwilowe problemy techniczne.
Nie tęsknię za epoką, w której telefon stał w przedpokoju, a zagraniczna rozmowa wymagała namysłu nad budżetem. Możliwość usłyszenia bliskiej osoby, która mieszka daleko, jest czymś wspaniałym.
Zastanawia mnie tylko, dlaczego narzędzie do pokonywania odległości tak sprawnie wytwarza ją między ludźmi siedzącymi obok siebie.
Cztery osoby. Pięć rozmów. Żadnej przy stole
Spotykamy się na kawie. Najpierw zdjęcie kawy. Potem szybka odpowiedź. Następnie ktoś pokazuje film, który przysłał ktoś nieobecny. Jeszcze tylko komentarz pod zdjęciem osoby, z którą żadne z nas nie zamierza się dziś spotkać.
W końcu podnosimy głowy.
— Co tam u ciebie?
Telefon wibruje. Pytanie zostaje bez opieki.
Dawniej można było spóźnić się na spotkanie. Dzisiaj można przyjść punktualnie i przez cały wieczór pozostawać gdzie indziej. Ciało odbębnia obecność. Uwaga pracuje zdalnie.
Najbardziej podoba mi się zapewnienie: „Mów, ja słucham”. Wypowiadane z oczami przyklejonymi do ekranu. Człowiek po drugiej stronie ma podobno uwierzyć, że jest głównym punktem programu, choć właśnie przegrywa z powiadomieniem o dostawie paczki.
Telefon nie musi zadzwonić długo
To nie tylko westchnienie człowieka, któremu skończyły się dobre tematy do rozmowy. W badaniu Ryana Dwyera, Kostadina Kushleva i Elizabeth Dunn, opublikowanym w 2018 roku, uczestnicy posiłków ze znajomymi lub rodziną byli bardziej rozproszeni i mniej cieszyli się spotkaniem, gdy mogli korzystać z telefonów.
Nie wynika z tego, że smartfon niszczy każdy obiad. Wynika, że jego obecność w spotkaniu potrafi mieć cenę, nawet gdy nie wpisujemy jej do rachunku.
Eksperyment opisany w 2015 roku pokazywał z kolei, że same powiadomienia mogą zakłócać wykonywanie zadania wymagającego uwagi, nawet bez sięgania po urządzenie. Badano uwagę podczas zadania, nie jakość małżeństw. Ale trudno po tym utrzymywać, że krótki sygnał zawsze pozostaje bez znaczenia.
Telefon nie musi nas zabrać na pół godziny. Czasem wystarczy, że kilkanaście razy przerwie jedną.
Rozmowa składa się wtedy z powrotów. „Przepraszam, co mówiłeś?”. Niby zainteresowanie. W praktyce żądanie ponownej emisji programu, który samemu się przerwało.
Bliskość czeka na odczytanie
Ignorowanie partnera na rzecz telefonu doczekało się nazwy: phubbing. Brzmi jak coś, co można wyłączyć w ustawieniach. Szkoda, że najpierw trzeba przekonać właściciela urządzenia, że problem nie znajduje się w telefonie.
Metaanaliza opublikowana w 2025 roku objęła 52 badania i niemal 20 tysięcy osób. Wskazywała związki takiego zachowania między innymi z niższą satysfakcją ze związku i konfliktami.
Związki statystyczne nie są dowodem, że ekran samodzielnie rozbija relacje. Trudności między partnerami mogą również skłaniać do uciekania w telefon. Przyczyna nie zawsze stoi grzecznie po jednej stronie strzałki.
Niemniej obraz jest znajomy: człowiek chce opowiedzieć o swoim dniu, a druga osoba właśnie sprawdza, jak minął dzień komuś, kogo nigdy nie spotkała.
Nie trzeba demonizować technologii, żeby zauważyć różnicę między „muszę odebrać ważną wiadomość” a życiem w nieustannej gotowości na każdą wiadomość. Pierwsze się zdarza. Drugie potrafi zająć całe wspólne życie.
Odczytano. Domyśl się reszty
Komunikatory dały nam szczególną odmianę wiedzy: wiemy, że ktoś zobaczył wiadomość. Nie wiemy, co z nią zrobił, ale mamy godzinę odczytania, więc możemy już przystąpić do bezproduktywnego śledztwa.
Zajęty? Zapomniał? Nie chce? Obraził się? Żyje, bo polubił zdjęcie, ale nie odpowiada. Dowód rzeczowy zabezpieczony.
Nikt nie ma obowiązku reagować natychmiast. Człowiek może pracować, odpoczywać, chorować albo zwyczajnie nie mieć siły na rozmowę. Zielona kropka nie jest umową o świadczenie całodobowej uwagi.
Czym innym jest jednak brak szybkiej odpowiedzi, a czym innym zniknięcie z relacji bez słowa, kiedy druga osoba ma powody oczekiwać wyjaśnienia.
Ghosting oszczędza jednej stronie nieprzyjemnej rozmowy. Drugiej zostawia całą resztę: domysły, niepewność i sprawdzanie telefonu, który nadal nie ma nic do powiedzenia.
Nie każdy kontakt trzeba podtrzymywać. Przy przemocy, nękaniu czy zagrożeniu zerwanie go bez dalszych wyjaśnień może być konieczne. Nie zamierzam zamieniać uprzejmości w obowiązek udostępniania się komuś, kto krzywdzi.
Ale bezpiecznej, zwyczajnej relacji też nie trzeba kończyć tak, jak zamyka się niepotrzebną kartę przeglądarki. Po drugiej stronie siedzi człowiek, nie okno reklamowe.
Granice mają doskonały dział promocji
Nauczyliśmy się mówić o własnych potrzebach. Dobrze. Gorzej, że język troski o siebie bywa wykorzystywany jako eleganckie opakowanie dla starego „nie chce mi się z tobą liczyć”.
„Stawiam granice” może oznaczać coś rozsądnego. Może też oznaczać, że właśnie odwołuję trzeci raz ustalone spotkanie i nie zamierzam przeprosić, bo nadałem zachowaniu fachową nazwę.
Słowa o dobrostanie nie kasują skutków naszego postępowania. Człowiek nadal może być nieuważny, niesłowny albo zwyczajnie niemiły, nawet jeżeli opisuje to językiem przypominającym broszurę terapeutyczną.
Nie wszystko, co niewygodne, jest przemocą wobec naszych granic. Czasem to po prostu cudze uzasadnione rozczarowanie.
Życie ma już dział reklamy
W sieci łatwo pokazać relację w doskonałej formie. Wspólne zdjęcie, dobry kadr, podpis o najważniejszej osobie. Publiczna deklaracja przychodzi szybciej niż cierpliwe wysłuchanie tej osoby wieczorem.
Nie twierdzę, że szczęśliwe zdjęcia są kłamstwem. Są zdjęciami. Wybierają chwilę, a resztę zostawiają poza kadrem.
Tymczasem oglądamy cudze najlepsze momenty i porównujemy je z całym własnym wtorkiem, razem z brudnymi naczyniami, zmęczeniem i rozmową o rachunkach. Konkurs jest ustawiony już na etapie doboru materiału.
Potem dokładamy własne zdjęcie. Ktoś inny może się teraz poczuć gorzej. Obieg wizerunku zamknięty.
Internet naprawdę potrafi łączyć
Nie zamierzam udawać, że bliskość zaczyna się dopiero po wyłączeniu Wi-Fi. Dla wielu osób internet jest miejscem przyjaźni, wsparcia i kontaktu, którego inaczej by nie miały.
W amerykańskim badaniu Pew Research Center z 2025 roku 74 procent nastolatków mówiło, że treści w mediach społecznościowych pomagają im czuć się bardziej związanymi z życiem znajomych. To deklaracje młodzieży w USA, a nie dowód, że każdy rodzaj korzystania z sieci służy każdemu człowiekowi.
Ale wystarczają, żeby nie urządzać zbiorowego procesu telefonom. Narzędzie może pomagać. Może też znakomicie obsługiwać nasze uniki.
Nie trzeba wyrzucać smartfona, żeby przez chwilę usłyszeć drugiego człowieka. Można odłożyć go poza zasięg ręki. Dokończyć pytanie. Nie sięgać po ekran przy pierwszej pauzie, jakby cisza wymagała natychmiastowej interwencji serwisu.
Najtrudniejsze nie okazuje się połączenie z kimś tysiące kilometrów stąd.
Najtrudniejszy bywa ten jeden metr przez stół.
Zasięg pełny. Połączenia brak.
Nie przegap kolejnego wrzenia.
Nowe felietony prosto na Twój e-mail.
Zapisując się, zamawiasz powiadomienia o nowych felietonach Punktu Wrzenia. Potwierdź adres linkiem w wiadomości. Wypiszesz się w każdej chwili. Polityka prywatności.